Lękowy styl przywiązania: co to jest, oznaki, przyczyny i jak poczuć się bezpieczniej

Lękowy styl przywiązania to wzorzec, w którym lęk przed odrzuceniem jest wysoki, a unikanie bliskości niskie: bliskość jest upragniona, tylko trudno uwierzyć, że przetrwa. Osoby z tym wzorcem często opisują siebie jako „za dużo”: zbyt potrzebujące, zbyt wrażliwe, zbyt szybko wpadające w niepokój. Ten opis jest surowy i w większości nietrafny. To, co wygląda na nadmierną potrzebę bliskości, jest zwykle precyzyjnie dostrojonym systemem alarmowym, który w pewnym momencie nauczył się, że bliskości trzeba pilnować. Alarm jest głośny i bywa, że włącza się bez powodu, ale wykonuje swoją pracę. Na tej stronie ten wzorzec przedstawia Iskra, mała koralowa postać pochylona w stronę partnera, jasna, chętna i odrobinę spięta.

Co to jest lękowy styl przywiązania (styl zaabsorbowany)

Badania nad przywiązaniem opisują dwa szerokie wymiary, na których opierają się relacje dorosłych: lęk związany z przywiązaniem, czyli obawę przed odrzuceniem i przed tym, czy inni będą dostępni, oraz unikanie związane z przywiązaniem, czyli dyskomfort wobec bliskości i polegania na innych.^[3] Lękowy styl przywiązania znajduje się tam, gdzie lęk jest wysoki, a unikanie niskie. Taka osoba chce bliskości i dobrze się w niej czuje. Problemem jest zaufanie, że ta bliskość przetrwa.

Kim Bartholomew i Leonard Horowitz nazwali ten narożnik w swoim modelu czterech kategorii stylem zaabsorbowanym (ang. preoccupied), dlatego w tekstach spotkasz też określenie lękowo-zaabsorbowany. W ich ujęciu osoby zaabsorbowane mają zwykle pozytywny obraz innych i bardziej niepewny obraz siebie, więc szukają w relacjach potwierdzenia, że są w porządku.^[4] We wczesnych badaniach Hazan i Shavera nad miłością romantyczną odpowiadająca temu grupa opisywała pragnienie całkowitego zespolenia z partnerem oraz obawę, że partnerzy tak naprawdę ich nie kochają albo nie zostaną.^[2]

Mario Mikulincer i Phillip Shaver opisują strategię leżącą u podstaw tego wzorca jako hiperaktywację: gdy system przywiązania wyczuwa zagrożenie, odpowiedzią jest podkręcenie głośności, uważne wypatrywanie oznak odrzucenia i coraz większy wysiłek, by uzyskać reakcję.^[5] To wiele wyjaśnia w tym, jak lękowy styl przywiązania odczuwa się od środka. Jest wyczerpujący, bo system rzadko się wyłącza.

Artykuł lęk i unikanie wyjaśnia, dlaczego są to ciągłe skale, a nie szufladki. Wiele osób ma wyraźną lękową nutę, a jednocześnie znajduje się blisko bezpiecznego narożnika.

Oznaki lękowego stylu przywiązania u dorosłych

Te oznaki opisują tendencje, a nie charakter człowieka. Większość ludzi rozpozna niektóre z nich u siebie w stresie.

Czytanie wiadomości jak dowodów. Krótka odpowiedź zostaje przeczytana jeszcze raz. Brak emotki zostaje zauważony. „OK.” z kropką brzmi inaczej niż „ok!!”. Umysł buduje historię, a ta historia zwykle kończy się utratą tej osoby.

Stan oczekiwania. Po wysłaniu czegoś ważnego uwaga zostaje przy telefonie. Praca, sen i rozmowy stają się trudniejsze, dopóki nie przyjdzie odpowiedź.

Zapewnienia, które nie wystarczają na długo. „Oczywiście, że cię kocham” pomaga, a potem wątpliwości wracają w ciągu kilku godzin. To nie niewdzięczność. Alarm resetuje się szybciej, niż słowa są w stanie go wyciszyć.

Zachowania protestacyjne. Gdy alarm jest głośny, niektórzy wysyłają wiele wiadomości, celowo stają się chłodni, wspominają byłego partnera albo grożą odejściem, wszystko po to, by wywołać reakcję. Te ruchy są próbami ponownego zbliżenia, ale zwykle jeszcze bardziej oddalają drugą osobę.

Branie cudzego nastroju do siebie. Partner, który po pracy jest cichy, musi być na ciebie zły. Przyjaciółka, która odwołuje spotkanie, musi się oddalać.

Zatracanie się w związku. Pasje, przyjaciele i plany potrafią skurczyć się wokół nowego partnera, trochę z miłości, a trochę z lęku, że przegapi się jakiś sygnał.

Szybkie przywiązywanie się. Silne uczucia mogą pojawić się wcześnie, zanim jest wiele dowodów na to, czy druga osoba jest godna zaufania.

Skąd bierze się lękowy styl przywiązania

W obserwacjach Mary Ainsworth jedna grupa niemowląt bardzo przeżywała wyjście rodzica i trudno było ją uspokoić po jego powrocie: dzieci te łączyły przywieranie ze złością.^[1] Badacze wiązali to z opieką, która bywała kochająca, ale trudniej przewidywalna. Gdy pocieszenie przychodzi tylko czasami, najlepszym wyjściem dla dziecka jest głośne sygnalizowanie potrzeb. W tym świetle ta strategia jest rozsądna. Stąd też spotykana w polskich tekstach nazwa lękowo-ambiwalentny.

Opieka to jednak tylko jeden wątek. Znaczenie ma temperament: niektóre dzieci po prostu silniej reagują na rozstanie. Stres w rodzinie, przeprowadzki, choroby, doświadczenia szkolne i późniejsze związki również kształtują to, czego człowiek się spodziewa. Bolesne rozstanie, niewierny partner albo lata związków na zasadzie „raz jesteśmy razem, raz nie” mogą sprawić, że dorosły stanie się bardziej lękowy, niż był w wieku dwudziestu lat. Metaanaliza R. Chrisa Fraleya wykazała, że bezpieczeństwo przywiązania wykazuje pewną ciągłość od wczesnego dzieciństwa, ale zdecydowanie zbyt małą, by traktować wczesne doświadczenia jak wyrok.^[6]

Ma to znaczenie, bo lękowy styl przywiązania często tłumaczy się zdaniem „rodzice nie kochali cię wystarczająco”. Rzadko jest to trafne i jeszcze rzadziej pomocne. Większość opiekunów robiła, co mogła, z tym, co miała, a wzorzec, który powstał z dobrych powodów, może z dobrych powodów się zmienić.

Lękowy styl przywiązania w związku

W związkach romantycznych lękowy styl przywiązania widać najwyraźniej, bo stawka wydaje się najwyższa.

Pisanie wiadomości. Wzorzec często ujawnia się jako niedopasowanie rytmu. Jedna osoba pisze przez cały dzień, druga odzywa się w porze lunchu i po pracy. Nikt nie robi nic złego, ale dla osoby lękowej przerwy mogą być jak małe porzucenia. Pomaga umówienie się co do rytmu na głos, zamiast próbować go rozszyfrować.

Konflikt. Osoby lękowo przywiązane zwykle chcą wyjaśnić sprawę od razu. Pójście spać w trakcie kłótni wydaje się nie do zniesienia. Jeśli partner potrzebuje czasu do namysłu, ta pauza może być odczuwana jak kara. Protest może narastać: dłuższe wiadomości, podniesione głosy, „musimy o tym porozmawiać teraz”. Pomaga nazwanie potrzeby: „Boję się, kiedy zostawiamy sprawy otwarte. Możemy umówić się, że wrócimy do tego jutro o siódmej?”.

Weekendy i plany. Mgliste plany są trudne. „Zobaczymy, jak będziemy się czuć” może brzmieć jak drzwi zostawione otwarte dla odrzucenia. Konkretne plany to nie kontrola; dla wielu osób lękowych po prostu działają uspokajająco.

Poznanie rodziny. Przedstawienie rodzinie może być odczuwane jak sprawdzian, czy naprawdę jesteś chciany lub chciana. Wahanie partnera, nawet z praktycznych powodów, może zabrzmieć jak wyrok.

Połączenie stylu lękowego i unikającego. Osoby lękowe często przyciągają partnerzy, do których trudniej dotrzeć. Wczesne badanie podłużne Lee Kirkpatricka i Keitha Davisa wykazało, że osoby lękowe i osoby z unikającym stylem przywiązania łączyły się w pary w prawdziwych związkach, a te związki wcale nie były po prostu krótkotrwałe.^[7] Cykl pogoni i wycofania może wydawać się znajomy, a nawet intensywny, i właśnie dlatego łatwo pomylić go z chemią.

Nic z tego nie czyni osoby lękowej złym partnerem. Osoby lękowo przywiązane są często ciepłe, uważne, hojne i szybko zauważają, kiedy ktoś bliski przeżywa trudności.

W przyjaźni i w pracy

W przyjaźni lęk często przejawia się nadmiernym zaangażowaniem: zawsze to ty piszesz pierwszy lub pierwsza, pamiętasz o wszystkich urodzinach i czujesz się zraniony lub zraniona, gdy ten wysiłek nie jest odwzajemniany. Przyjaciel, który odpowiada po kilku dniach, może wydawać się kimś, kto się oddala.

W pracy wzorzec często dotyczy akceptacji. W badaniu Hazan i Shavera nad miłością i pracą dorośli opisujący siebie jako lękowych częściej mówili, że boją się odrzucenia z powodu słabych wyników i że zmartwienia związane z relacjami przeszkadzają im w pracy.^[8] Na co dzień wygląda to tak: wielokrotne czytanie dwuwyrazowego maila od przełożonej w poszukiwaniu tonu, słyszenie w krytycznej informacji zwrotnej dowodu, że ktoś cię nie lubi, zgadzanie się na każdą prośbę i trudność z proszeniem o pomoc, bo mogłoby to wyglądać na słabość albo spotkać się z odmową. Druga strona medalu jest taka, że lękowo przywiązani współpracownicy są często bardzo responsywni, chętni do współpracy i szybko wyczuwają napięcie w zespole.

Lękowy styl przywiązania a pozostałe style

Lękowy i bezpieczny. Z czasem często dobre połączenie. Stabilność partnera z bezpiecznym stylem przywiązania daje alarmowi mniej powodów do włączania się. Osoba lękowa nadal ma własną pracę do wykonania; zapewnienia z zewnątrz nie zastąpią umiejętności uspokajania się od środka.

Lękowy i lękowy. Dużo ciepła i rozmów, ale oba alarmy mogą włączyć się jednocześnie. Dwoje ludzi, którzy w konflikcie potrzebują zapewnień, może mieć trudność z ich dawaniem.

Lękowy i unikający. Najbardziej znane trudne połączenie, bo sposób radzenia sobie jednej osoby wyzwala lęk drugiej. Może działać, gdy oboje poznają ten cykl.

Lękowy i zdezorganizowany. Partner ze zdezorganizowanym stylem przywiązania dzieli z osobą lękową strach przed odrzuceniem, ale też się wycofuje, więc osoba lękowa może doświadczać huśtawki ciepła i chłodu, która utrzymuje alarm na wysokim poziomie.

Jak wyleczyć lękowy styl przywiązania

„Wyleczyć” może brzmieć tak, jakby istniała rana do wymazania. Lepiej myśleć o tym tak, że alarm staje się cichszy i trafniejszy, a życie z nim łatwiejsze. Przegląd badań nad przywiązaniem dorosłych autorstwa Mikulincera i Shavera pokazuje, że odczuwane bezpieczeństwo może rosnąć dzięki wspierającym relacjom, a w razie potrzeby dzięki terapii.^[10] Dorosłych, którzy nadali sens trudnym wczesnym doświadczeniom i budują relacje bezpieczniej, opisuje się czasem jako osoby z wypracowanym bezpieczeństwem.^[9]

Poznaj swoje wczesne sygnały ostrzegawcze. Ścisk w klatce piersiowej, gonitwa myśli, odruch sprawdzania telefonu. Wczesne złapanie alarmu daje ci wybór.

Zatrzymaj się, zanim zadziałasz. Zasada w rodzaju „odczekaj dwadzieścia minut przed wysłaniem drugiej wiadomości” jest prosta i zaskakująco skuteczna. Uczucie zwykle osiąga szczyt, a potem opada.

Mów o potrzebie, zamiast testować. Zamiast milknąć, żeby sprawdzić, czy ktoś to zauważy, spróbuj: „Czułam się dziś od ciebie odcięta. Możemy wieczorem porządnie pogadać?”.

Poszerz swoją bazę. Przyjaciele, pasje, sport i praca, na której ci zależy, sprawiają, że nastrój jednej osoby przestaje być centrum twojego poczucia bezpieczeństwa.

Wybieraj ludzi, na których można polegać. Zwracaj uwagę na stałość, a nie tylko na intensywność. Ktoś, kto odpisuje w spokojnym rytmie i dotrzymuje planów, robi dla twojego układu nerwowego więcej niż ktoś ekscytujący i nieprzewidywalny.

Bądź życzliwy lub życzliwa dla swojego alarmu. Karcenie siebie za bycie „za dużo” zwykle dokłada drugą warstwę lęku. Traktuj tę reakcję jak stary system ochronny, który wymaga aktualizacji.

Jeśli nie wiesz, gdzie się znajdujesz, nasz test oparty na dwóch wymiarach przywiązania daje obraz do autorefleksji. To nie jest test kliniczny; strona o tym, jak działa test, wyjaśnia dokładnie, co może, a czego nie może powiedzieć. Artykuł wypracowany bezpieczny styl przywiązania omawia badania nad zmianą.

Kiedy porozmawiać ze specjalistą

Rozważ rozmowę z psychologiem lub psychoterapeutą, jeśli zmartwienia o związek wypełniają ci całe dni, jeśli czujesz panikę, gdy ktoś nie odzywa się przez jakiś czas, jeśli zostajesz w związkach, które cię krzywdzą, bo odejście wydaje się niemożliwe, albo jeśli lęk i obniżony nastrój wpływają na twój sen, pracę lub zdrowie. Terapeuci pracujący z przywiązaniem oraz terapeuci par mogą pomóc tobie i partnerowi wspólnie zmieniać wzorce. Na stronie gdzie szukać pomocy znajdziesz spokojne, praktyczne wskazówki, jak znaleźć wsparcie, w tym informacje o tym, co robić w nagłej sytuacji.