Cztery style przywiązania: model czterech kategorii Bartholomew

Jeśli szukasz rodzajów stylów przywiązania, znajdziesz listy z trzema, czterema, a czasem pięcioma pozycjami. Wersja najczęściej używana dziś wobec dorosłych ma cztery style i pochodzi z jednej pracy: z testu modelu czterech kategorii opublikowanego w 1991 roku przez Kim Bartholomew i Leonarda Horowitza.^[1]

Jakie są cztery style przywiązania?

Bartholomew i Horowitz wyszli od idei wewnętrznych modeli operacyjnych Johna Bowlby’ego: oczekiwań wobec siebie i innych, które ludzie budują na podstawie doświadczeń z figurami przywiązania.^[4] Sprowadzili je do dwóch pytań.

• Model siebie: Czy zasługuję na miłość i wsparcie?
• Model innych: Czy inni ludzie są dostępni i godni zaufania, gdy ich potrzebuję?

Każda odpowiedź może być bardziej pozytywna albo bardziej negatywna. Skrzyżowanie obu daje cztery kombinacje, a każda z nich to jeden z czterech stylów przywiązania.^[1]

Styl (nazwa z 1991 r.)	Model siebie	Model innych	Typowy wzorzec	Nazwa na tej stronie
Bezpieczny	Pozytywny	Pozytywny	Dobrze czuje się z bliskością i z niezależnością	Bezpieczny
Zaabsorbowany	Negatywny	Pozytywny	Szuka bliskości i akceptacji, martwi się, czy jest ceniony	Lękowy
Odrzucający	Pozytywny	Negatywny	Ceni niezależność, umniejsza potrzebę innych	Unikający
Lękowy	Negatywny	Negatywny	Pragnie bliskości, ale spodziewa się odrzucenia, więc trzyma dystans	Zdezorganizowany

Uwaga na nazwy: lękowy styl z 1991 roku (ang. fearful) to nie to samo co styl lękowy na tej stronie. W naszej terminologii odpowiada mu styl zdezorganizowany, nazywany też lękowo-unikającym, a styl lękowy to dawny styl zaabsorbowany.

W codziennym języku osoba bezpieczna zwykle myśli: jestem wart lub warta troski, a ludzie zazwyczaj będą obok. Osoba zaabsorbowana myśli: ludzie mogliby być obok, ale nie wiem, czy jestem wystarczający lub wystarczająca, żeby zostali. Osoba odrzucająca myśli: radzę sobie i wolę na nikim nie polegać. Osoba lękowa w sensie Bartholomew myśli: chcę mieć ludzi blisko, ale spodziewam się rozczarowania i może na nie zasługuję.

Opisy w tabeli to krótkie streszczenia. Prawdziwi ludzie rzadko są czystymi typami, a style opisują tendencje w bliskich relacjach, a nie całą osobowość.

Dlaczego potrzebny był czwarty styl

Cztery lata wcześniej Cindy Hazan i Phillip Shaver przenieśli trzy kategorie niemowlęce Ainsworth na romantyczne związki dorosłych: styl bezpieczny, unikający i lękowo-ambiwalentny.^[3] Bartholomew zauważyła, że grupa unikająca łączyła dwa zupełnie różne rodzaje ludzi.

Jedni unikają bliskości z pozycji pozornej samowystarczalności. Dobrze myślą o sobie, nie widzą większej wartości w poleganiu na innych i trzymają emocjonalny dystans bez widocznego niepokoju. Bartholomew nazwała ten styl odrzucającym.

Inni unikają bliskości, bo się jej boją. Chcieliby intymności, ale spodziewają się zranienia lub odrzucenia i wątpią we własną wartość. Wycofują się, żeby się chronić, często tęskniąc przy tym za więzią. Bartholomew nazwała ten styl lękowym.^[1]

Z zewnątrz obie grupy wyglądają podobnie, bo obie trzymają ludzi na dystans. Różnią się jednak powody i wewnętrzne przeżycia, a więc także drogi do większego poczucia bezpieczeństwa. Artykuł unikający vs zdezorganizowany porównuje je szczegółowo.

Rodzaje stylów przywiązania: jak zestawiają się modele

Różne tradycje badawcze posługują się różnymi listami, co często wprowadza zamieszanie.

Ujęcie	Kategorie	Co opisuje
Ainsworth i in. (1978), Main i Solomon	Bezpieczny, unikający, ambiwalentny, zdezorganizowany	Zachowanie niemowlęcia wobec opiekuna w procedurze obcej sytuacji
Hazan i Shaver (1987)	Bezpieczny, unikający, lękowo-ambiwalentny	Uczucia dorosłych wobec bliskości w związku
Bartholomew i Horowitz (1991)	Bezpieczny, zaabsorbowany, odrzucający, lękowy	Model siebie i model innych u dorosłych
Brennan, Clark i Shaver (1998)	Dwa wyniki: lęk i unikanie	Przywiązanie dorosłych jako położenie na dwóch wymiarach

Kategorie niemowlęce i style dorosłych dzielą nazwy i idee, ale mierzono je zupełnie inaczej: jedne przez obserwację rocznych dzieci, drugie głównie przez pytanie dorosłych o ich uczucia. Dlatego też styl zdezorganizowany u dorosłych i przywiązanie zdezorganizowane u dzieci są powiązane, ale nie tożsame.

Cztery style przywiązania na dwóch wymiarach

Dwa modele Bartholomew okazały się mieć bliskiego krewnego. Dale Griffin i Kim Bartholomew wykazali, że model siebie i model innych odpowiadają dwóm ukrytym wymiarom, które pojawiają się w różnych narzędziach do badania przywiązania dorosłych.^[2] Gdy Brennan, Clark i Shaver przeanalizowali później szeroki zestaw kwestionariuszy, znaleźli dwa czynniki, które nazwali lękiem w przywiązaniu i unikaniem w przywiązaniu.^[5]

Odpowiedniość wygląda mniej więcej tak:

• Negatywny model siebie idzie w parze z wysokim lękiem w przywiązaniu.
• Negatywny model innych idzie w parze z wysokim unikaniem w przywiązaniu.

Cztery style przywiązania to więc cztery obszary dwuwymiarowej przestrzeni. Styl bezpieczny jest nisko na obu wymiarach, zaabsorbowany wysoko na lęku, odrzucający wysoko na unikaniu, a lękowy wysoko na obu.^[2][6] Artykuł o lęku i unikaniu w przywiązaniu wyjaśnia, dlaczego wielu badaczy woli dziś podawać oba wyniki bezpośrednio.

Jak mądrze korzystać z czterech stylów

Wiele osób czyta opisy czterech stylów i rozpoznaje się w więcej niż jednym. To nie znak, że model jest zły albo że czytelnik się pogubił. Wynika to wprost z wymiarów leżących pod spodem: ktoś, kto jest pośrodku obu skal, ma cechy wspólne ze wszystkimi czterema ćwiartkami.

Model czterech kategorii jest użyteczny, bo łatwo go zrozumieć i nazywa rzeczywistą różnicę, której model trzech stylów nie dostrzegał. Ma też swoje granice:

• Granice są rozmyte. Ktoś tuż nad środkiem skali lęku i ktoś tuż pod nim mogą być prawie tacy sami, nawet jeśli etykiety się różnią.
• Styl może zależeć od relacji. Można czuć się bezpiecznie z rodzeństwem i lękowo z nowym partnerem.^[6]
• Style mogą się zmieniać. Modele operacyjne nigdy nie miały być stałe, a badania nad przywiązaniem dorosłych traktują je jako otwarte na zmianę.^[4][6]
• Styl nie jest diagnozą. Opisuje wzorzec radzenia sobie z bliskością, a nie zaburzenie.

Nasz test stylu przywiązania podaje wyniki na obu wymiarach i ćwiartkę, w którą wpadają, a gdy jesteś blisko granicy, wymienia dwa style. Strona jak działa test wyjaśnia metodę i to, czego test nie powie. Jeśli zmagasz się z wzorcami w relacjach, na stronie gdzie szukać pomocy znajdziesz wskazówki, jak dotrzeć do profesjonalnego wsparcia.