Teoria przywiązania: od niemowląt Bowlby’ego do związków dorosłych

Większość osób styka się z teorią przywiązania przez wynik testu albo post w mediach społecznościowych o lękowych i unikających partnerach. Sama teoria jest starsza i szersza, a jej historia to dziesięciolecia dyskusji i poprawek.^[8] To model tego, jak ludzie radzą sobie z potrzebą, lękiem i bliskością, zbudowany na wieloletnich obserwacjach niemowląt, a później na badaniach z udziałem dorosłych.

Czym jest teoria przywiązania?

W samym sercu teoria przywiązania stawia trzy tezy.^[1][3]

Po pierwsze, ludzie mają system przywiązania: wrodzoną skłonność do szukania bliskości kilku konkretnych osób, zwanych figurami przywiązania, gdy coś wydaje się zagrażające. U niemowlęcia oznacza to płacz, wyciąganie rączek albo pełzanie w stronę rodzica. U dorosłego może to być telefon do partnera po ciężkim dniu.

Po drugie, reagująca figura przywiązania pełni dwie funkcje. Jest bezpieczną przystanią, do której wraca się w chwili niepokoju, oraz bezpieczną bazą, z której można z ufnością odkrywać świat. Późniejsza książka Bowlby’ego o praktyce klinicznej wzięła tytuł właśnie od tej drugiej idei.

Po trzecie, powtarzające się doświadczenia z figurami przywiązania zamieniają się w wewnętrzne modele operacyjne: oczekiwania co do tego, czy inni będą dostępni i czy samemu jest się wartym troski. Te modele pomagają przewidzieć, co się stanie, gdy sięgnie się po wsparcie, i zwykle się utrzymują, bo wpływają na to, jak odczytujemy nowe doświadczenia.^[1]

Pojęcie	Co oznacza
Figura przywiązania	Konkretna osoba, do której ktoś zwraca się po pocieszenie i ochronę
Bezpieczna przystań	Powrót do tej osoby w chwili strachu lub zdenerwowania
Bezpieczna baza	Dostępność tej osoby jako punkt wyjścia do odkrywania świata
Wewnętrzny model operacyjny	Wyuczone oczekiwania wobec siebie i innych w bliskich relacjach

Teoria przywiązania Bowlby’ego: skąd się wzięła

John Bowlby był brytyjskim psychiatrą i psychoanalitykiem. W latach po drugiej wojnie światowej badał dzieci rozdzielone z rodzinami i przygotował na ten temat raport dla Światowej Organizacji Zdrowia.^[3] Razem ze współpracownikiem Jamesem Robertsonem dokumentował, jak małe dzieci reagują na rozstanie z rodzicami w szpitalach i placówkach opiekuńczych: najpierw następowała faza protestu, potem rozpaczy, a w końcu pozornego oderwania.

Bowlby nie był zadowolony z ówczesnych wyjaśnień, według których więź dziecka z matką była głównie skutkiem ubocznym karmienia. Sięgnął po etologię, czyli naukę o zachowaniu zwierząt, oraz po teorię systemów sterowania. Zbudował na nich nowe ujęcie: przywiązanie jest samodzielnym systemem zachowań, ukształtowanym przez ewolucję, ponieważ niemowlęta trzymające się blisko opiekuńczego dorosłego miały większe szanse na przetrwanie.^[1][3] Rozwinął je w trylogii Attachment and Loss, której pierwszy tom ukazał się w 1969 roku, a w wydaniu poprawionym w 1982 roku.

Mary Ainsworth i różnice indywidualne

Bowlby wyjaśnił, dlaczego wszystkie dzieci tworzą więzi przywiązania. Mary Ainsworth, która pracowała z nim w Londynie, zapytała, dlaczego dzieci robią to na różne sposoby.^[3] Obserwowała matki i niemowlęta w Ugandzie, a później w Baltimore, zwracając szczególną uwagę na to, jak wrażliwie opiekunowie odpowiadali na sygnały swoich dzieci.

Aby pokazać te różnice w ustandaryzowany sposób, Ainsworth i jej współpracownicy opracowali krótką procedurę laboratoryjną, procedurę obcej sytuacji, w której roczne dziecko przeżywa krótkie rozstania z opiekunem i ponowne spotkania z nim.^[2] Obserwując powroty, opisali trzy wzorce: bezpieczny, unikający i ambiwalentny (nazywany też opierającym się). Mary Main i Judith Solomon dodały później czwartą kategorię, przywiązanie zdezorganizowane u dzieci, dla niemowląt, których zachowanie nie pasowało do żadnego z trzech wzorców.

Od niemowlęctwa do przywiązania dorosłych

W 1987 roku Cindy Hazan i Phillip Shaver wykonali krok, który łączy pokój dziecięcy Bowlby’ego z dzisiejszymi poradami o randkowaniu. Zaproponowali, że miłość romantyczna sama w sobie jest procesem przywiązania, i przełożyli trzy wzorce niemowlęce Ainsworth na krótkie opisy tego, jak dorośli czują się z bliskością w związku.^[4] Badani wybierali opis, który najlepiej do nich pasował. Ten pomysł otworzył nową tradycję badawczą w psychologii społecznej i psychologii osobowości.

Potem przyszły dwa kolejne kroki:

• Cztery kategorie. Kim Bartholomew i Leonard Horowitz uznali, że dorośli mogą unikać bliskości z dwóch różnych powodów, i zaproponowali model czterech kategorii, oparty na obrazie siebie i obrazie innych.^[5]
• Dwa wymiary. Kelly Brennan, Catherine Clark i Phillip Shaver zebrali pozycje z wielu istniejących kwestionariuszy i odkryli, że sprowadzają się one do dwóch ukrytych wymiarów: lęku i unikania w przywiązaniu.^[6] Większość dzisiejszych badań samoopisowych nad przywiązaniem dorosłych posługuje się tymi dwoma wynikami.

Osobna tradycja, wyrastająca z psychologii rozwojowej, bada przywiązanie dorosłych za pomocą wywiadów o wspomnieniach z dzieciństwa, a nie kwestionariuszy o obecnych relacjach. Oba podejścia są ze sobą powiązane, ale nie są wymienne, i badacze uważają, by nie mieszać ich wyników.^[7]

Cztery style dorosłych, które znajdziesz na tej stronie, wywodzą się z tradycji psychologii społecznej: bezpieczny, lękowy, unikający i zdezorganizowany.

Czego teoria przywiązania nie twierdzi

Teorię przywiązania często upraszcza się do reguł, których nigdy nie zawierała.

Nie mówi, że wczesne lata przesądzają o twoim losie. Bowlby opisywał modele operacyjne jako otwarte na zmianę, a badania nad dorosłymi traktują przywiązanie jako coś, co może się przesuwać pod wpływem nowych relacji i doświadczeń.^[1][7] Artykuł o wypracowanym bezpiecznym stylu omawia to szczegółowo.

Nie mówi też, że za wszystko odpowiada jeden opiekun. Na to, jak ktoś podchodzi do bliskości, wpływa wiele czynników, a dowody na przekazywanie przywiązania między pokoleniami dalekie są od prostego kopiowania.^[7]

I wreszcie styl przywiązania nie jest diagnozą. Style opisują częste wzorce u zdrowych ludzi. Stany kliniczne, takie jak reaktywne zaburzenie przywiązania, to coś innego, co wyjaśnia artykuł styl przywiązania a zaburzenie przywiązania. Artykuł o mitach o przywiązaniu zbiera najczęstsze nieporozumienia.

Jak korzystać z teorii przywiązania na własny użytek

Z teorii przywiązania najlepiej korzystać jak z zestawu pytań, a nie jak z wyroku. Kiedy w związku czujesz się zraniony lub zraniona albo przestraszony lub przestraszona, czy ruszasz w stronę drugiej osoby, oddalasz się od niej, czy robisz jedno i drugie naraz? Czego się spodziewasz, gdy poprosisz o wsparcie? Skąd wzięło się to oczekiwanie i czy wciąż pasuje do ludzi, którzy są wokół ciebie teraz?

Jeśli szukasz punktu wyjścia, nasz test stylu przywiązania umieszcza twoje odpowiedzi na dwóch wymiarach, a strona jak działa test wyjaśnia jego metodę i ograniczenia. To narzędzie do autorefleksji, a nie test kliniczny. Jeśli wzorce w twoich relacjach wywołują prawdziwe cierpienie, pomóc może wykwalifikowany specjalista; zajrzyj na stronę gdzie szukać pomocy.