W skrócie
- Styl przywiązania
- Codzienna tendencja w bliskich relacjach, a nie diagnoza
- Zaburzenia przywiązania
- RAD i DSED, diagnozy kliniczne w DSM-5 i ICD-11
- Kogo się diagnozuje
- Niewielką grupę dzieci po poważnym braku opieki
- Dorośli
- W DSM-5 i ICD-11 brak osobnego zaburzenia przywiązania u dorosłych
Kiedy szukasz informacji o swoim stylu przywiązania, szybko natrafiasz na określenie „zaburzenie przywiązania”. Podobieństwo słów sugeruje, że jedno jest cięższą formą drugiego. Tak nie jest. Oba pojęcia należą do różnych dziedzin, opisują różne zjawiska i wymagają innych reakcji.
Styl przywiązania a zaburzenie przywiązania: najważniejsza różnica
Styl przywiązania to opis z badań nad osobowością i relacjami. Podsumowuje, jak ktoś zwykle myśli, czuje i działa w bliskich związkach: na ile swobodnie polega na innych i jak bardzo martwi się odrzuceniem. Badania nad dorosłymi mierzą to na dwóch ciągłych wymiarach, lęku i unikaniu, i znajdują u zwyczajnych ludzi wszystkie ich kombinacje.[6] Style to tendencje, a nie choroby, i mogą się zmieniać. Model wyjaśnia artykuł lęk i unikanie.
Zaburzenie przywiązania to diagnoza kliniczna. Uznane są dwie takie jednostki: reaktywne zaburzenie przywiązania (ang. reactive attachment disorder, RAD) oraz zaburzenie zaangażowania społecznego z rozhamowaniem (ang. disinhibited social engagement disorder, DSED). Obie znajdują się w DSM-5, podręczniku diagnostycznym Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego, oraz w ICD-11, klasyfikacji Światowej Organizacji Zdrowia.[1][2] W DSM-5 należą do grupy zaburzeń związanych z traumą i stresem, co odzwierciedla sposób, w jaki powstają.[1]
| Styl przywiązania | Zaburzenie przywiązania (RAD, DSED) | |
|---|---|---|
| Dziedzina | Badania nad osobowością i relacjami | Psychiatria i psychologia kliniczna |
| Kogo dotyczy | Każdego, w jakiejś formie | Niewielkiej grupy dzieci po poważnym braku opieki |
| Wiek | Dzieci i dorośli | Rozpoznawane w dzieciństwie |
| Jak się to bada | Kwestionariusze, wywiady, obserwacja w badaniach | Ocena przez wykwalifikowanego klinicystę |
| Czy to diagnoza? | Nie | Tak |
| Czy może się zmienić? | Tak, z czasem i pod wpływem doświadczeń | Leczeniem i obserwacją zajmują się specjaliści |
Skąd bierze się pomyłka
Po części chodzi po prostu o język. Obie dziedziny wyrosły z tego samego źródła, teorii przywiązania Johna Bowlby’ego, i obie używają słowa „przywiązanie”. Popularne artykuły dodatkowo zacierają granice, na przykład gdy piszą, że unikający partner „ma zaburzenie przywiązania”, albo gdy zwykłe obawy w związku umieszczają pod nagłówkiem jednostki klinicznej.
Drugim źródłem pomyłki jest to, że zarówno badania nad stylami, jak i praca kliniczna nad zaburzeniami interesują się wczesnymi relacjami. Przyglądają się jednak zupełnie innym sytuacjom. Badania nad stylami sprawdzają, jak zwyczajne różnice w opiece i późniejsze doświadczenia kształtują oczekiwania wobec relacji.[6] Praca kliniczna nad zaburzeniami przywiązania dotyczy dzieci, którym zabrakło podstawowych warunków do stworzenia jakiejkolwiek stabilnej więzi.[3] Traktowanie obu zjawisk jak punktów na jednej skali myli częstą, elastyczną tendencję z rzadkim stanem, który wymaga profesjonalnej opieki.
Czym są kliniczne zaburzenia przywiązania
Zarówno RAD, jak i DSED wiążą się z historią poważnie niewystarczającej opieki we wczesnym dzieciństwie, na przykład ze skrajnym zaniedbaniem, wielokrotnymi zmianami głównych opiekunów albo wychowaniem w instytucji, w której prawie nie było szans na stabilną więź.[1][3] Przegląd badań autorstwa Charlesa Zeanaha i Mary Margaret Gleason opisuje je jako stany małych dzieci, które miały niewiele albo żadnej okazji do stworzenia wybiórczego przywiązania. To odróżnia je jakościowo od bezpiecznych i pozabezpiecznych wzorców, które widać u większości dzieci.[3]
Świadomie nie opisujemy tutaj kryteriów diagnostycznych. Rozpoznanie tych stanów wymaga starannej oceny klinicznej dziecka, historii opieki i innych możliwych wyjaśnień, a lista zachowań na stronie internetowej zachęca właśnie do zgadywania, które może zaszkodzić dzieciom i rodzinom. Wytyczne kliniczne, takie jak wytyczne NICE dotyczące przywiązania u dzieci, oddają ocenę w ręce przeszkolonych specjalistów pracujących z rodziną.[4]
Dlaczego pozabezpieczne style to nie łagodne zaburzenie
Kusi, by wyobrazić sobie skalę od bezpiecznego stylu przez pozabezpieczny aż po zaburzenie. Badania nie potwierdzają takiego obrazu. Style pozabezpieczne to uporządkowane sposoby radzenia sobie w relacjach: odzwierciedlają to, czego ktoś nauczył się oczekiwać, i mają własną logikę oraz mocne strony.[6] Osoba lękowa, która szuka zapewnień, albo osoba unikająca, która polega na sobie, stosuje strategię, a nie wykazuje objaw.
Ta sama ostrożność dotyczy kategorii badawczej przywiązanie zdezorganizowane u dzieci. W internecie bywa ona przedstawiana, jakby była zaburzeniem. Przegląd konsensusowy badaczy przywiązania jasno stwierdził, że przywiązanie zdezorganizowane nie jest diagnozą i nie powinno być tak używane.[5]
A co z dorosłymi?
Wiele osób, które szukają informacji o zaburzeniach przywiązania, to dorośli zastanawiający się nad sobą. Tu prawdziwe są jednocześnie dwie rzeczy. Po pierwsze, uznane zaburzenia przywiązania zdefiniowano dla dzieci i ani DSM-5, ani ICD-11 nie zawiera osobnej diagnozy „zaburzenie przywiązania u dorosłych”.[1][2] Po drugie, dorośli mogą nosić w sobie realne i bolesne skutki wczesnego zaniedbania, straty lub traumy, a te skutki zasługują na uwagę specjalisty. W zależności od osoby klinicysta może przyjrzeć się traumie, lękowi, nastrojowi albo trudnościom w relacjach, a nie etykiecie związanej z przywiązaniem.
Dlatego proponujemy prostą zasadę. Jeśli chcesz zrozumieć swoje codzienne tendencje w relacjach, style przywiązania są przydatnym językiem, a nasz test stylu przywiązania to jeden ze sposobów, by się nad nimi zastanowić. Jeśli martwi cię poważne cierpienie, wzorce, które ranią ciebie lub innych, albo dziecko pod twoją opieką, właściwym krokiem jest rozmowa ze specjalistą, a nie test. Na stronie gdzie szukać pomocy opisujemy, jacy specjaliści mogą pomóc.
Jak mówić o tym z wyczuciem
Słowa mają tu znaczenie. Nazwanie partnera „osobą z zaburzeniem przywiązania”, bo się wycofuje, zamienia zwyczajny wzorzec w relacji w twierdzenie kliniczne, którego nikt poza oceną specjalisty nie może sformułować. Nazwanie dziecka w rodzinie zastępczej albo adopcyjnej „dzieckiem z RAD” po przeczytaniu jednego artykułu może wpłynąć na to, jak dorośli je traktują. Język opisowy, na przykład „on ma skłonność do wycofywania się, gdy robi się nerwowo”, pozwala zachować uczciwość rozmowy i zostawia miejsce na zmianę.
Więcej o częstych nieporozumieniach przeczytasz w artykule mity o przywiązaniu, a o historii tej dziedziny w artykule teoria przywiązania. Strona jak działa test wyjaśnia, co mierzy nasz test i czego nie potrafi ci powiedzieć.
Pytania na ten temat
Czy pozabezpieczny styl przywiązania to zaburzenie psychiczne?
Nie. Style lękowy, unikający i zdezorganizowany opisują częste sposoby radzenia sobie z bliskością i występują w całej populacji. Nie są diagnozami w DSM-5 ani w ICD-11, a to, że masz któryś z nich, nie oznacza, że coś jest z tobą nie tak.
Czy dorośli mogą mieć zaburzenie przywiązania?
Dwa uznane zaburzenia przywiązania zostały zdefiniowane dla dzieci i żadna z klasyfikacji nie wymienia osobnego zaburzenia przywiązania u dorosłych. Jeśli jako dorosła osoba zmagasz się z relacjami, zaufaniem albo skutkami wczesnych doświadczeń, psycholog, psychoterapeuta lub psychiatra może ocenić, co się dzieje i jakie wsparcie będzie odpowiednie. Testy i artykuły w internecie, także nasze, tego nie potrafią.
Czy test online może wykryć reaktywne zaburzenie przywiązania?
Nie. Kwestionariusz samoopisowy o relacjach dorosłych mierzy coś zupełnie innego, a diagnoza kliniczna wymaga oceny przez wykwalifikowanego specjalistę. Nasz test służy do refleksji nad sobą i nie jest żadnego rodzaju diagnozą.
Czy przywiązanie zdezorganizowane to zaburzenie przywiązania?
Nie. Przywiązanie zdezorganizowane to kategoria badawcza z obserwacji niemowląt, a badacze przywiązania wyraźnie podkreślają, że nie jest to diagnoza. Zaburzenia przywiązania to odrębne jednostki kliniczne.
Do kogo się zwrócić, jeśli martwię się o dziecko?
Zacznij od pediatry albo lekarza rodzinnego dziecka, który może skierować do psychologa dziecięcego lub psychiatry dzieci i młodzieży. Jeśli dziecku grozi niebezpieczeństwo, zadzwoń pod numer alarmowy 112.
Zobacz też
- Teoria przywiązania: od niemowląt Bowlby’ego do związków dorosłychTeoria przywiązania w prostych słowach: idee Bowlby’ego o więzi dziecka z opiekunem, badania Ainsworth i droga do stylów przywiązania dorosłych.
- Przywiązanie zdezorganizowane u dzieci: skąd pochodzi ten terminPrzywiązanie zdezorganizowane u dzieci: badania Main i Solomon, związek z dorosłym stylem lękowo-unikającym i to, czym ta kategoria nie jest.
- Lęk i unikanie w przywiązaniu: dwa wymiary stojące za każdym stylemLęk i unikanie w przywiązaniu to dwa wymiary, na których opierają się style przywiązania dorosłych. Skąd się wzięły i dlaczego wyniki biją szufladki.
- Mity o przywiązaniu: 7 przekonań i co naprawdę mówią badaniaMity o przywiązaniu pod lupą: siedem popularnych przekonań, od stałego stylu po zimnych unikających i nachalnych lękowych, sprawdzonych w świetle badań.
Źródła
- ↑ American Psychiatric Association (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition (DSM-5). American Psychiatric Publishing.
- ↑ World Health Organization (2019). International Classification of Diseases, 11th Revision (ICD-11). World Health Organization.
- ↑ Zeanah, C. H., & Gleason, M. M. (2015). Annual research review: Attachment disorders in early childhood: clinical presentation, causes, correlates, and treatment. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 56(3).
- ↑ National Institute for Health and Care Excellence (2015). Children’s attachment: attachment in children and young people who are adopted from care, in care or at high risk of going into care (NG26). NICE.
- ↑ Granqvist, P., Sroufe, L. A., Dozier, M., Hesse, E., Steele, M., et al. (2017). Disorganized attachment in infancy: A review of the phenomenon and its implications for clinicians and policy-makers. Attachment & Human Development, 19(6).
- ↑ Mikulincer, M., & Shaver, P. R. (2016). Attachment in Adulthood: Structure, Dynamics, and Change (2nd ed.). Guilford Press.
Kategoria Podstawy · Więcej w tej kategorii: Cztery style przywiązania, Styl unikający a zdezorganizowany, Teoria przywiązania
Ostatnia aktualizacja: 28 września 2026