Styl unikający a zdezorganizowany: na czym polega różnica

Z zewnątrz oba style unikające mogą wyglądać podobnie: ktoś zmienia temat, gdy pojawiają się uczucia, potrzebuje dużo przestrzeni albo milknie w konflikcie. Pod spodem działają jednak według innej logiki, a ta różnica zmienia to, co zwykle pomaga.

Skąd pochodzą te pojęcia

Wczesne badania nad przywiązaniem dorosłych korzystały z trzech kategorii zapożyczonych z badań nad niemowlętami: bezpiecznej, lękowej i unikającej. Kim Bartholomew zauważyła, że grupa unikająca łączy dwa rodzaje ludzi. Jedni wydawali się naprawdę niewzruszeni dystansem i opisywali siebie jako samowystarczalnych. Drudzy unikali bliskości, bo bali się zranienia, i wcale nie byli niewzruszeni.^[1]

Bartholomew i Leonard Horowitz zbudowali model, który rozdziela te grupy. Połączyli dwie idee z teorii Johna Bowlby’ego: model siebie (czy zasługuję na miłość i wsparcie?) i model innych (czy inni są dostępni i godni zaufania?). Z kombinacji powstały cztery style: bezpieczny, zaabsorbowany, odrzucający i lękowy, który po polsku nazywa się zwykle lękowo-unikającym.^[2] Cały model opisuje artykuł o modelu czterech kategorii.

Co oznacza styl unikająco-odrzucający

W ujęciu Bartholomew styl odrzucający łączy pozytywny obraz siebie z negatywnym obrazem innych.^[2] Osoby z tym stylem chronią poczucie własnej wartości, umniejszając znaczenie relacji. Cenią niezależność, zwykle zachowują uczucia dla siebie i często mówią o sobie, że nie potrzebują innych zbyt mocno. Nazwa „unikająco-odrzucający” wyrosła właśnie z określenia Bartholomew.

Mikulincer i Shaver opisują stojącą za tym strategię jako dezaktywację: wyciszanie systemu przywiązania, odwracanie uwagi od potrzeb i zagrożeń w relacji oraz poleganie na sobie.^[5] Ta strategia sprawdza się w niektórych sytuacjach, na przykład gdy trzeba zachować spokój pod presją, a kosztuje w innych, na przykład gdy partner potrzebuje emocjonalnej obecności. Strona o unikającym stylu przywiązania pokazuje, jak ten styl wygląda w codziennych relacjach.

Co oznacza styl lękowo-unikający

Styl lękowy w sensie Bartholomew łączy negatywny obraz siebie z negatywnym obrazem innych.^[2] Osoby z tym stylem pragną bliskości, często bardzo mocno, ale spodziewają się odrzucenia lub zranienia, więc trzymają się z dala od intymności, za którą tęsknią. Bartholomew podkreślała, że to unikanie jest obronne, a nie obojętne.^[1]

Ponieważ aktywne są jednocześnie pragnienie i lęk, styl ten często przybiera formę huśtawki: najpierw wyciągnięta ręka, potem wycofanie, gdy bliskość naprawdę się pojawia. W języku Mikulincera i Shavera łączy on lękową strategię wzmacniania systemu przywiązania z unikającą strategią jego wyciszania.^[5] Na naszej stronie ten wzorzec nosi nazwę zdezorganizowany styl przywiązania, bo tak najczęściej szuka się go po polsku.

Styl unikający a zdezorganizowany w zestawieniu

Późniejsze badania pokazały, że większość kwestionariuszy przywiązania dorosłych sprowadza się do dwóch wymiarów: lęku związanego z przywiązaniem i unikania związanego z przywiązaniem.^[4] Griffin i Bartholomew ustalili już wcześniej, że model siebie pokrywa się w dużej mierze z lękiem, a model innych z unikaniem.^[3] W tych kategoriach oba style mają wysokie unikanie, a różnią się poziomem lęku.

	Unikająco-odrzucający	Zdezorganizowany (lękowo-unikający)
Obraz siebie	Raczej pozytywny	Raczej negatywny
Obraz innych	Raczej negatywny	Raczej negatywny
Lęk o relację	Niski	Wysoki
Unikanie bliskości	Wysokie	Wysokie
Stosunek do bliskości	Uważa ją za niezbyt potrzebną	Pragnie jej i się jej boi
Typowa strategia	Dezaktywacja: samowystarczalność, dystans	Mieszana: zbliżenie, potem wycofanie
Pod wpływem stresu w związku	Wycofuje się, radzi sobie sam	Waha się między szukaniem wsparcia a ucieczką
Co zwykle pomaga	Bliskość bez presji, możliwość otwierania się we własnym tempie	Stała niezawodność, cierpliwość wobec przyciągania i odpychania

Wiersze opisują tendencje z badań, a nie listę kontrolną. Można pasować do niektórych wierszy, a do innych nie.^[2][5]

Dlaczego ta różnica ma znaczenie

Oba style wymagają innego rodzaju zrozumienia. Partner osoby unikająco-odrzucającej może odbierać dystans jako odrzucenie, choć bliżej mu do nawyku samodzielności. Mocne naciskanie na rozmowy o uczuciach zwykle ten dystans pogłębia. Partner osoby lękowo-unikającej może być zdezorientowany, gdy po cieple przychodzi wycofanie. Tu przewidywalność i cierpliwość znaczą zwykle więcej niż przestrzeń.

Dla samej osoby różnica wskazuje na inne pytania. Przy tendencjach odrzucających warto zapytać: „co tracę, nie potrzebując nikogo?”. Przy tendencjach lękowo-unikających częściej: „przed czym się chronię i czy to zagrożenie wciąż istnieje?”. Żadne z tych pytań nie ma szybkiej odpowiedzi, a oba style mogą z czasem zbliżać się do bezpieczeństwa, co opisuje artykuł o wypracowanym bezpiecznym przywiązaniu.^[5]

Częste nieporozumienia wokół dwóch stylów unikających

„Osoby unikająco-odrzucające nie mają uczuć.” Styl odrzucający opisuje strategię radzenia sobie z uczuciami, a nie ich brak. Mikulincer i Shaver przytaczają dane, według których osoby z wysokim unikaniem reagują na zagrożenia w relacji nawet wtedy, gdy deklarują, że niewiele czują. To sugeruje, że odwracanie uwagi wymaga wysiłku.^[5]

„Styl lękowo-unikający to lęk plus unikanie, więc to najgorszy styl.” Cztery style nie tworzą rankingu. Każdy opisuje sposób radzenia sobie, który miał sens w określonych doświadczeniach, i każdy ma swoje mocne strony i koszty.^[2] Nazwanie któregoś najgorszym zamienia opis w ocenę, a badania tego nie uzasadniają.

„Twój styl to stała etykieta.” Bartholomew i Horowitz opisali prototypy, do których ludzie są podobni w różnym stopniu, a nie szufladki, do których się należy.^[2] Wyniki na leżących u podstaw wymiarach są ciągłe i mogą się przesuwać pod wpływem nowych relacji i refleksji.

Jak umieszcza cię nasz test

Nasz test stylu przywiązania mierzy oba wymiary bezpośrednio, dlatego rozdziela te dwa style na podstawie wyniku lęku. Jeśli twoje unikanie jest wysokie, a lęk plasuje się pośrodku, zobaczysz wynik pomiędzy nimi. Odzwierciedla to ciągły charakter wymiarów opisanych w artykule lęk i unikanie. Strona jak działa test wyjaśnia sposób liczenia wyników i jego ograniczenia. Nic z tego nie jest diagnozą. Jeśli dystans w relacjach sprawia ci realne cierpienie, na stronie gdzie szukać pomocy znajdziesz wskazówki, jak znaleźć wsparcie.