Dört Bağlanma Stili: Bartholomew’un Dört Kategori Modeli

İnternette bağlanma stili türlerini aradığında üçlü, dörtlü, hatta bazen beşli listelerle karşılaşırsın. Bugün yetişkinler için en sık kullanılan versiyonda dört stil var ve tek bir makaleden geliyor: Kim Bartholomew ve Leonard Horowitz’in 1991’de dört kategorili bir modeli sınadığı çalışma.^[1]

Dört bağlanma stili nedir?

Bartholomew ve Horowitz, John Bowlby’nin içsel çalışan modeller fikrinden yola çıktı: insanların bağlanma figürleriyle yaşadıkları deneyimler aracılığıyla kendilerine ve başkalarına dair kurdukları beklentiler.^[4] Bunları iki soruya indirdiler.

• Benlik modeli: Sevgiyi ve desteği hak ediyor muyum?
• Başkaları modeli: İhtiyacım olduğunda başkaları ulaşılabilir ve güvenilir mi?

Her cevap daha olumlu ya da daha olumsuz olabilir. İkisini kesiştirmek dört birleşim verir ve her birleşim dört bağlanma stilinden biridir.^[1]

Stil (1991’deki adı)	Benlik modeli	Başkaları modeli	Tipik örüntü	Bu sitedeki adı
Güvenli	Olumlu	Olumlu	Hem yakınlıkta hem bağımsızlıkta rahat	Güvenli
Saplantılı	Olumsuz	Olumlu	Yakınlık ve onay arar, değer görüp görmediğinden endişe eder	Kaygılı
Kayıtsız	Olumlu	Olumsuz	Bağımsızlığa değer verir, başkalarına ihtiyacı küçümser	Kaçıngan
Korkulu	Olumsuz	Olumsuz	Yakınlık ister ama reddedilmeyi bekler, bu yüzden mesafe koyar	Korkulu-kaçıngan

Gündelik dille, güvenli biri şöyle düşünmeye yatkındır: Önemsenmeye değerim ve insanlar genellikle yanımda olur. Saplantılı biri: İnsanlar yanımda olabilir, ama kalmaları için yeterli olduğumdan emin değilim. Kayıtsız biri: Ben iyiyim ve kimseye bel bağlamamayı tercih ederim. Korkulu biri: İnsanları yakınımda istiyorum, ama hayal kırıklığına uğramayı bekliyorum ve belki bunu hak ediyorum.

Tablodaki tarifler kısa özetler. Gerçek insanlar nadiren saf tiplerdir; stiller birinin bütün kişiliğini değil, yakın ilişkilerdeki eğilimlerini anlatır.

Dördüncü bir stile neden ihtiyaç duyuldu?

Dört yıl önce Cindy Hazan ve Phillip Shaver, Ainsworth’ün üç bebek kategorisini yetişkin romantik ilişkilerine taşımıştı: güvenli, kaçıngan ve kaygılı/kararsız.^[3] Bartholomew kaçıngan grubun birbirinden oldukça farklı iki tür insanı bir araya getirdiğini fark etti.

Bazıları yakınlıktan görünüşte kendine yeten bir konumdan kaçınır. Kendileri hakkında iyi hissederler, başkalarına dayanmanın pek değerini görmezler ve fazla sıkıntı belli etmeden duygusal mesafeyi korurlar. Bartholomew bu stile kayıtsız adını verdi.

Diğerleri yakınlıktan ondan korktukları için kaçınır. Samimiyet isterler, ama incinmeyi ya da reddedilmeyi beklerler ve kendi değerlerinden şüphe ederler. Kendilerini korumak için geri çekilirler, çoğu zaman bağ kurmayı özlerken. Bartholomew bu stile korkulu adını verdi.^[1]

İki grup dışarıdan benzer görünür, çünkü ikisi de insanları mesafede tutar. Sebepler ve içsel deneyim farklıdır; daha güvende hissetmeye giden yollar da. Kayıtsız ve korkulu-kaçıngan yazısı ikisini ayrıntılı olarak karşılaştırıyor.

Bağlanma stili türleri: modeller nasıl örtüşür?

Farklı araştırma gelenekleri farklı listeler kullanır ve bu yaygın bir kafa karışıklığı kaynağıdır.

Çerçeve	Kategoriler	Neyi anlatır?
Ainsworth ve ekibi (1978), Main ve Solomon	Güvenli, kaçıngan, direnen, dağınık	Bebeğin Yabancı Durum deneyinde bakım verene karşı davranışı
Hazan ve Shaver (1987)	Güvenli, kaçıngan, kaygılı/kararsız	Yetişkinlerin romantik yakınlık hakkındaki duyguları
Bartholomew ve Horowitz (1991)	Güvenli, saplantılı, kayıtsız, korkulu	Yetişkinlerin benlik ve başkaları modelleri
Brennan, Clark ve Shaver (1998)	İki puan: kaygı ve kaçınma	Yetişkin bağlanması, iki boyut üzerindeki bir konum olarak

Bebek kategorileri ile yetişkin stilleri isimleri ve fikirleri paylaşır, ama çok farklı yollarla ölçülmüşlerdir: biri bir yaşındaki çocukları izleyerek, ötekiler çoğunlukla yetişkinlere duygularını sorarak. Korkulu-kaçıngan bağlanma ile çocuklukta dağınık bağlanmanın ilişkili ama aynı olmamasının sebebi de bu.

Dört stil iki boyuta nasıl yerleşir?

Bartholomew’un iki modelinin yakın bir akrabası olduğu ortaya çıktı. Dale Griffin ve Kim Bartholomew, benlik modeli ile başkaları modelinin yetişkin bağlanma ölçeklerinin genelinde bulunan iki temel boyuta karşılık geldiğini gösterdi.^[2] Brennan, Clark ve Shaver daha sonra çok sayıda anketi analiz ettiğinde, bağlanma kaygısı ve bağlanmada kaçınma adını verdikleri iki faktör buldular.^[5]

Örtüşme kabaca şöyle:

• Olumsuz bir benlik modeli yüksek bağlanma kaygısıyla birlikte gider.
• Olumsuz bir başkaları modeli yüksek kaçınmayla birlikte gider.

Yani dört bağlanma stili, iki boyutlu bir alanın dört bölgesidir. Güvenli ikisinde de düşük, saplantılı kaygıda yüksek, kayıtsız kaçınmada yüksek, korkulu ise ikisinde de yüksektir.^[2][6] Bağlanma kaygısı ve kaçınma yazısı pek çok araştırmacının neden artık iki puanı doğrudan raporlamayı tercih ettiğini anlatıyor.

Dört stili akıllıca kullanmak

Pek çok insan dört stili okurken kendini birden fazlasında tanır. Bu ne kötü bir modelin ne de kafası karışık bir okurun işareti. Doğrudan alttaki boyutlardan kaynaklanır: iki ölçeğin de ortasında duran biri dört alanın hepsiyle özellik paylaşır.

Dört kategori modeli kolay kavrandığı ve üç stilli modelin kaçırdığı gerçek bir farkı adlandırdığı için yararlıdır. Sınırları da var:

• Sınırlar bulanıktır. Kaygıda ortanın biraz üstündeki biri ile biraz altındaki biri, etiketleri farklı olsa da neredeyse aynı olabilir.
• Stiller ilişkiye göre değişebilir. Biri bir kardeşiyle güvende, yeni bir partneriyle korkulu hissedebilir.^[6]
• Stiller değişebilir. Çalışan modeller hiçbir zaman sabit olarak düşünülmedi; yetişkin bağlanması araştırmaları onları değişime açık kabul eder.^[4][6]
• Bir stil bir tanı değildir. Birinin yakınlıkla nasıl baş ettiğine dair bir örüntüyü anlatır, bir bozukluğu değil.

Bağlanma stili testimiz iki boyuttaki puanını ve düştüğün alanı raporlar; bir sınırın yakınındaysan iki stilin adını verir. Test nasıl çalışır? sayfası yöntemi ve testin sana söyleyemeyeceklerini açıklıyor. İlişki örüntüleriyle zorlanıyorsan destek al sayfasında profesyonel yardıma dair yol gösterici bilgiler var.