Çocuklukta Dağınık Bağlanma: Terim Nereden Geliyor?

“Dağınık” kelimesi internette bağlanma üzerine yazılan her yerde karşına çıkar; çoğu zaman bir yetişkin stili için kulağa daha sert gelen bir ad olarak. Gerçek hikâyesi daha dar ve daha ilginç. Bebeklerin dikkatle gözlemlenmesinden gelir ve terimi ortaya atan araştırmacılar onun bize neyi söyleyip neyi söyleyemeyeceği konusunda temkinliydi. Türkçede dezorganize bağlanma olarak da geçer.

Çocuklukta dağınık bağlanma nereden geliyor?

Bebeklerle yapılan bağlanma araştırmaları tek bir laboratuvar prosedürü etrafında büyüdü: Mary Ainsworth ve ekibinin geliştirdiği Yabancı Durum deneyi. Bir bebek ve bakım veren tanımadıkları bir odada kısa bir süre geçirir, bakım veren iki kez odadan çıkıp geri döner ve gözlemciler bebeğin kavuşma anlarında ne yaptığını izler. Ainsworth üç organize örüntü tarif etti: güvenli, kaçıngan ve kararsız (direnen de denir).^[1] Her örüntü bir stratejidir. Güvenli bebek teselli arar ve sakinleşir; kaçıngan bebek dikkatini oyuncaklarda tutar; kararsız bebek temas arar ve aynı anda ona direnir.

Sonraki yıllarda araştırmacılar bu üçünün hiçbirine uymayan bebeklerle karşılaşmaya devam etti. Mary Main ve Judith Solomon sınıflandırması zor bu vakaları gözden geçirdi ve bunun için kodlama prosedürleriyle birlikte dördüncü bir kategori önerdi: dağınık/yönünü kaybetmiş.^[2] Bu bebekleri belirleyen farklı bir strateji değil, ebeveynin yanındayken stratejinin bir anlığına çökmesiydi: başı öbür yana dönük yaklaşmak, donup kalmak ya da kıpırdamadan durmak, başlayıp yarıda kesilen hareketler ya da ebeveyne karşı tedirginlik işaretleri gibi çelişkili davranışlar. Kodlayıcılar böyle bir bebeğe dağınık kodunun yanında en iyi uyan organize örüntüyü de verir, çünkü dağınıklık çoğu zaman bütün oturum boyunca değil, kısa anlar halinde ortaya çıkar.^[2]

Bir bebek neden dağınık hale gelebilir?

Main ve Erik Hesse alanı biçimlendiren bir açıklama sundu. Bir bakım verenin davranışı kendisi korkutucu olduğunda ya da bakım veren korkmuş göründüğünde, bebek çözümü olmayan bir sorunla karşı karşıya kalır: güvenlik için koşacağı kişi aynı zamanda alarmın kaynağıdır.^[3] Yaklaşma ve kaçma aynı anda tetiklenir ve organize stratejiler çöker. Main ve Hesse bunu, ebeveynlerle yapılan görüşmelerle değerlendirilen, ebeveynlerin kendi çözülmemiş kayıp ya da travma deneyimleriyle ilişkilendirdi.^[3]

Büyük bir meta-analiz daha sonra o dönemde mevcut çalışmaları bir araya getirdi. Dağınıklığı yüksek riskli örneklemlerin yanı sıra düşük riskli, orta sınıf örneklemlerde de buldu; kötü muamelenin belgelendiği örneklemlerde ise daha sık. Erken dağınıklık ile sonraki güçlükler arasında bağlantılar da buldu, ama bunların gruplar arasındaki ilişkiler olduğunu, tek bir çocuk için tahmin olmadığını vurguladı.^[4]

Dağınık bağlanma ne değildir?

2017’de geniş bir bağlanma araştırmacıları grubu, kategorinin nasıl kullanıldığını düzeltmek için bir uzlaşı derlemesi yayımladı. Mesajları açıktı: dağınık bağlanma bir tanı değildir, bir çocuğun istismar edildiğinin kanıtı değildir ve standart gözlemsel kodlama, çocuk koruma ya da aile mahkemelerindeki kararlar için bir tarama aracı olarak uygun değildir.^[5] Kodlama özel bir eğitim gerektirir ve eğitimli kodlayıcılar bile kısa, belirsiz davranışlarla çalışır.

Bu temkin yetişkinler için de geçerli. İnternette bir özellik listesi okuyup “ben dağınığım” sonucuna varmak, bir araştırma etiketini hiç yapılmadığı bir amaç için ödünç almaktır. Bu etiketle bazen karıştırılan klinik durumları merak ediyorsan, bağlanma stili ile bağlanma bozukluğu yazımız farkı açıklıyor.

Yetişkinlerde dağınıklık ve korkulu-kaçıngan stil

Yetişkin bağlanması araştırmaları iki hat boyunca gelişti. Main’in çalışmalarını izleyen görüşme araştırmaları, yetişkinlerin çocukluklarından nasıl söz ettiğine baktı; orada bebeklikteki dağınıklığın karşılığı olan kategoriye çözülmemiş denir ve bir insanın kayıp ya da travmadan söz ederken yaşadığı akıl yürütme kopukluklarını anlatır.^[3] Anketlerin ve testlerin arkasındaki gelenek olan öz bildirim araştırmaları ise başka bir yol izledi.

Öz bildirim geleneğinde Kim Bartholomew ve Leonard Horowitz, insanların kendilerini ve başkalarını nasıl gördüğüne dayanan dört yetişkin stili önerdi. Korkulu stilleri, yakınlık isteyen ama reddedilmekten korkan, hem kendilerine hem başkalarına dair olumsuz bir bakışa sahip olan ve bu yüzden özledikleri samimiyetten kaçınma eğiliminde olan insanları anlatır.^[6] Sonraki iki boyutlu modelde bu, yüksek bağlanma kaygısının yüksek kaçınmayla birleşmesine karşılık gelir.^[7] Daha fazlasını dört kategori modeli yazımızda ve korkulu-kaçıngan bağlanma sayfasında okuyabilirsin.

Bebeklikteki dağınıklıkla örtüşme tematiktir. İkisi de yakınlığın aynı anda hem istendiği hem korkulduğu bir çıkmazı anlatır ve ikisi de istikrarlı bir strateji yerine bir gidip gelme olarak görünür. Popüler yazıların “dağınık” ve “korkulu-kaçıngan” kelimelerini eş anlamlı kullanmasının sebebi bu. Yine de farklı şeylerdir:

• Farklı yöntem. Bebeklikteki dağınıklık, davranışı izleyen eğitimli gözlemciler tarafından kodlanır. Korkulu-kaçıngan stil genellikle bir insanın anketlerde kendi duygularını anlatmasıyla ölçülür.
• Farklı yaş ve hedef. Biri belirli bir bakım verenle birlikte olan bir bebekle ilgilidir. Öteki bir yetişkinin yakın ilişkilerdeki genel beklentileriyle.
• Farklı kanıt temeli. Dağınık olarak sınıflandırılan bir çocuk otomatik olarak korkulu-kaçıngan bir yetişkin olmaz; korkulu-kaçıngan bir yetişkin de bebekken mutlaka dağınık değildi.^[7]

Bondlings’te dördüncü yetişkin stilinin adı olarak korkulu-kaçıngan diyoruz ve dağınığı yaygın eş anlamlısı olarak anıyoruz, çünkü bu testimizin örnek aldığı araştırmalara uyuyor. Diğer kaçıngan stille karşılaştırma kayıtsız ve korkulu-kaçıngan yazısında.

Terimi özenle kullanmak

Dağınık bağlanma fikri sende bir yankı uyandırıyorsa, yararlı bir ayna olabilir: belki insanlara uzanıp sonra geri çekildiğini ya da yakınlığın hem gerekli hem riskli geldiğini fark ediyorsundur. Bunu bir hüküm olarak değil, anlamaya değer bir örüntü olarak ele al. Yetişkinlerdeki bağlanma eğilimleri zaman içinde pek çok ilişkiyle biçimlenir ve kazanılmış güvenli bağlanma yazımızda anlatıldığı gibi değişebilir.^[7]

Bağlanma stili testimiz seni kaygı ve kaçınma boyutları üzerine yerleştirir; test nasıl çalışır? sayfası sınırlarını anlatır. Dağınıklığı sınıflandırmaz ve bir tanı değildir. Örüntü bir travma geçmişiyle ya da günlük hayatını etkileyen bir sıkıntıyla birlikte geliyorsa, bir uzmanla konuşmak iyi bir sonraki adım olur; destek al sayfamız nereden başlayabileceğini anlatıyor.