Kazanılmış Güvenli Bağlanma: Bağlanma Stili Değişir mi?

Bağlanma stilleri hakkında okuyan pek çok insan aynı soruya varıyor: Ben hep böyle mi kalacağım? Araştırmaların kısa cevabı: hayır. Bağlanma eğilimleri oldukça kalıcıdır, ama sabit değildir; kazanılmış güvenlik kavramı da tam olarak bu olasılık üzerine kuruldu.

Kazanılmış güvenli bağlanma nereden geliyor?

Fikir, Mary Main ve ekibinin geliştirdiği Yetişkin Bağlanma Görüşmesi’nden (Adult Attachment Interview) doğdu. Bu görüşme yetişkinlerden kendilerini puanlamalarını istemez; çocukluktaki ilişkilerini anlatmalarını ve anlattıklarını anılarla desteklemelerini ister.^[1] Güvenlik açısından önemli olan, çocukluğun ne kadar mutlu geçtiği değil, kişinin onu ne kadar tutarlı anlatabildiğidir: Anlatı kendi içinde tutarlı mı, dengeli mi, acı veren kısımlar dahil üzerine düşünmeye açık mı?

Bu tasarım şaşırtıcı bir grubu görünür kıldı. Bazı yetişkinler açıkça zor erken ilişkiler anlatıyordu, örneğin reddeden ya da ulaşılamayan bir ebeveyn; ama bu hikâyeyi güvenli konuşmacılara özgü tutarlı ve düşünceli bir biçimde anlatıyorlardı. Araştırmacılar bu kişilere kazanılmış güvenli (earned secure) demeye başladı; erken bakımı destekleyici geçmiş olan sürekli güvenli (continuous secure) yetişkinlerden ayırmak için.^[2]

Araştırmalar kazanılmış güvenlik hakkında ne buldu?

Joan Pearson ve ekibi, kazanılmış güvenli olarak sınıflanan ebeveynleri sürekli güvenli ve güvensiz ebeveynlerle karşılaştırdı. Kazanılmış güvenli ebeveynler sürekli güvenli gruba göre daha fazla depresif belirti bildirdi, ama gözlemlenen etkileşimlerde benzer sıcaklık ve düzenle ebeveynlik yaptılar.^[2] Geçmiş iz bırakmıştı, ama kendi çocuklarına nasıl baktıklarını geçmiş belirlemiyordu.

Glenn Roisman ve ekibi ardından önemli bir uyarı ekledi. Katılımcıları bebeklikten beri gözlemleyen uzun soluklu bir çalışmanın verileriyle, yetişkinlerin kendi çocukluk anlatılarını o dönemde tutulmuş kayıtlarla karşılaştırabildiler. Bulguları, anılarına göre kazanılmış güvenli sayılan kişilerin, anlatılarının ima ettiği sert erken bakımı her zaman almamış olduğunu ve o anki çökkün ruh halinin geçmişin hatırlanma biçimini renklendirebileceğini düşündürdü.^[3] Güvenliği ileriye dönük gelişmiş kişilere de baktılar: erken dönemde gözlemlenmiş güvensizlikten sonraki yıllarda güvenliğe geçenlere. Buradan çıkan ders, kazanılmış güvenliğin bir yanılsama olduğu değil; belleğin bir kayıt olmadığı ve değişimin yalnızca anılardan çıkarılmak yerine zaman içinde incelenmesi gerektiğidir.

Bağlanma stili değişir mi? Süreklilik çalışmaları ne gösteriyor?

Bağlanma stillerinin değişip değişmediği sorusuna iki tür araştırma cevap arıyor.

Çocukluktan yetişkinliğe. Everett Waters ve ekibi bir grubu bebeklikten genç yetişkinliğe kadar izledi. Katılımcıların çoğu yirmi yıl boyunca aynı sınıflamada kaldı; değişenlerin ise ebeveyn kaybı, anne babanın boşanması ya da ailede ağır hastalık gibi büyük olumsuz yaşam olayları yaşamış olma olasılığı daha yüksekti.^[4] R. Chris Fraley’nin süreklilik çalışmalarını bir araya getiren meta-analizi, bebeklikten itibaren orta düzeyde bir süreklilik buldu. Bu, erken deneyimin kalıcı bir iz bıraktığı ve sonraki deneyimlerin bu izi değiştirmeye devam ettiği fikriyle örtüşüyor.^[5]

Yetişkinlik içinde. Fraley ve ekibinin daha sonraki bir çalışması, yetişkinlerin kendi bildirdikleri bağlanmayı defalarca ölçtü. Sabit bir çekirdeğin yanında gerçek dalgalanmalar ve insanların ilişkilerinde olup bitenleri izleyen değişimler buldu.^[6] Ortaya çıkan tablo ne “çocuklukta belirlenmiş” ne de “serbestçe seçilmiş”: kendi ivmesi olan ve deneyime yanıt vermeyi sürdüren bir eğilim.^[7]

Bu sonuçlar, kaygı ve kaçınma yazısında anlatılan iki boyutlu bağlanma anlayışıyla uyumlu. Güvenliğe doğru ilerlemek çoğu zaman bir kutudan diğerine atlamak değil, kaygıda, kaçınmada ya da ikisinde birden yavaş yavaş aşağı inmek demektir.

Kazanılmış güvenli bağlanmaya giden gündelik yollar

Araştırmalar bir formül sunmuyor, ama literatürde tekrar tekrar karşımıza çıkan birkaç sıradan yolu işaret ediyor.^[7]

• Güvenilir olduğunu kanıtlayan ilişkiler. Zaman içinde duyarlı kalan bir partner, arkadaş, akıl hocası ya da akraba, beklentileri yavaş yavaş güncelleyebilir. Kaygılı eğilimler için bu, güvencenin tükenmediğini öğrenmek anlamına gelebilir; kaçıngan eğilimler için ise birine yaslanmanın bağımsızlığa mal olmadığını.
• Kendi hikâyeni anlamlandırmak. Yetişkin Bağlanma Görüşmesi, tutarlılığın kusursuz bir geçmişten daha önemli olduğunu düşündürüyor. Yazmak, güvendiğin insanlarla konuşmak ya da bağlanma üzerine okumak, olanları ve seni nasıl şekillendirdiklerini ne mazur göstermeden ne de dramatize etmeden düşünmene yardım edebilir.^[1]
• Stratejini o anda fark etmek. Tanıdık bir hamleyi, örneğin üçüncü mesajı atmayı ya da sessizliğe gömülmeyi fark etmek, sonrasında ne yapacağına dair sana küçük bir seçim alanı açar. Eğilimler, tekrarlanan küçük seçimlerle değişir.
• Terapi. Pek çok terapi yaklaşımı ilişki örüntüleriyle çalışır ve terapist, yeni beklentilerin oluşabileceği istikrarlı bir ilişki sunar. Özellikle erken deneyimlerin acı verici olduysa, örüntüler sana ya da başkalarına zarar vermeye devam ediyorsa ya da kaygı veya çökkünlük de işin içindeyse düşünmeye değer.^[7] Destek al sayfamız nereden başlayabileceğini anlatıyor.

Tek tek stiller için kaygılı bağlanma, kaçıngan bağlanma ve korkulu-kaçıngan bağlanma sayfalarının her birinde değişim üzerine bir bölüm var. Güvenli bağlanma sayfası ise güvenliğin gündelik hayatta nasıl göründüğünü anlatıyor; nereye doğru gittiğini bilmek işe yarar. İki kaçıngan örüntü arasında kararsızsan kaçıngan ve korkulu-kaçıngan yazısı ikisini karşılaştırıyor.

Değişime gerçekçi bir bakış

Kazanılmış güvenlik bir bitiş çizgisi değil. Güvenli olarak tanımlanan insanlar da zaman zaman kaygılanır ya da mesafe ister; farkı, ne kadar çabuk toparlandıkları ve bunu ne kadar açık konuşabildikleridir. Stresli dönemlerde geri adımlar beklenen şeylerdir ve ilerlemeyi silmez. Stilinin çocuklukta belirlenip bir daha değişmediği yolundaki yaygın düşünce, bağlanma mitleri yazısında ele aldığımız iddialardan biri.

Bir başlangıç noktası istersen testimiz şu an iki boyutun neresinde durduğunu gösterir. Aylar sonra testi yeniden yapmak bir hareket olup olmadığını gösterebilir; yalnız ruh halinin ve o anki koşulların cevapları etkilediğini unutma, bunu testin nasıl çalıştığı sayfasında anlatıyoruz. Test bir öz değerlendirme aracıdır, tanı koymaz.