Bağlanma Kaygısı ve Kaçınma: Her Stilin Ardındaki İki Boyut

Yıllarca yetişkin bağlanması araştırmaları insanları üç ya da dört stile ayırdı. Bugün araştırmacıların çoğu bağlanmayı bunun yerine iki sürekli puanla anlatıyor. Dört stil ortadan kalkmadı, ama artık daha basit bir yapının üstünde duruyorlar: iki boyut, bağlanma kaygısı ve bağlanmada kaçınma.

Bağlanma kaygısı ve kaçınma nedir?

Bağlanma kaygısı kişinin başkalarıyla ilişkisi içinde kendisiyle ilgilidir. Bir insanın reddedilmekten, sevilmemekten ya da terk edilmekten ne kadar endişe ettiğini ve karşısındakinin hâlâ orada olduğuna dair işaretlere ne kadar güçlü bir ihtiyaç duyduğunu yakalar.^[1][6]

Bağlanmada kaçınma yakınlığın kendisiyle ilgilidir. Bir insanın samimiyet ve bağımlılıktan ne kadar rahatsız olduğunu ve işleri ne kadar tek başına halletmeyi tercih ettiğini yakalar.^[1][6]

Mario Mikulincer ve Phillip Shaver iki boyutu, teselli ihtiyacı karşılanmadığında baş etmenin iki farklı yolu olarak tarif eder. Yüksek kaygı aşırı etkinleştirici stratejilerle birlikte gider: bağlanma sinyallerini yükseltmek, itiraz etmek, sıkı sıkı tutunmak, kontrol etmek. Yüksek kaçınma devre dışı bırakıcı stratejilerle birlikte gider: bağlanma ihtiyaçlarını kısmak, bastırmak ve mesafeyi korumak.^[6] İkisinde de düşük puan, destek isteyebilen ve biraz mesafeye de katlanabilen birini anlatır.

İki boyut nereden geliyor?

1990’ların ortasına gelindiğinde yetişkin bağlanması araştırmacıları, her biri kendi etiketlerini kullanan pek çok farklı anket geliştirmişti. Kelly Brennan, Catherine Clark ve Phillip Shaver mevcut öz bildirim ölçeklerinden maddeleri topladı, bunları geniş bir öğrenci örneklemine verdi ve altta nasıl bir yapı yattığını sordu.^[1] Cevap iki geniş faktördü; bunlara kaygı ve kaçınma adını verdiler. En güçlü maddelerden yeni bir anket kurdular: Yakın İlişkilerde Yaşantılar ölçeği (İngilizce kısaltmasıyla ECR).

Chris Fraley, Niels Waller ve Kelly Brennan daha sonra bu ölçekleri madde tepki kuramıyla yeniden analiz etti. Bu yöntem her maddenin bir özelliğin farklı düzeylerini ne kadar hassas ölçtüğünü gösterir. Gözden geçirilmiş versiyonları ECR-R, en yaygın kullanılan yetişkin bağlanma ölçeklerinden biri oldu.^[2]

İki boyut daha eski bir fikre de bağlanır. Kim Bartholomew ve meslektaşları yetişkin bağlanmasını bir benlik modeli ve bir başkaları modeli üzerinden tarif etmişti. Dale Griffin ve Kim Bartholomew bu iki modelin kaygı ve kaçınmayla yakından örtüştüğünü gösterdi: olumsuz bir benlik modeli daha yüksek kaygıyla, olumsuz bir başkaları modeli daha yüksek kaçınmayla birlikte gider.^[3] Dört kategori modeli yazısı bu çerçeveyi ayrıntılı olarak anlatıyor.

İki boyut dört stile nasıl yerleşir?

Her boyutu düşük ve yüksek olarak ikiye bölersen dört alan elde edersin. Bunlar bu sitede kullanılan dört stil.

	Düşük kaçınma	Yüksek kaçınma
Düşük bağlanma kaygısı	Güvenli	Kaçıngan (kayıtsız)
Yüksek bağlanma kaygısı	Kaygılı (saplantılı)	Korkulu-kaçıngan

Tabloyu satır satır okumak boyutların nasıl işlediğini gösterir. Soldan sağa gittikçe yakınlık daha az rahat hale gelir. Yukarıdan aşağıya gittikçe reddedilme endişesi büyür. Korkulu-kaçıngan bir insan belirsiz bir anlamda kaygılı ile kaçınganın karışımı değildir; sadece iki puanı da aynı anda yüksektir.

Tablo kullanışlı bir özet, bir doğa yasası değil. Düşük ile yüksek arasındaki çizginin tam olarak nereye çekileceği, ölçeği kuran kişinin verdiği bir karardır ve farklı çalışmalar bu çizgiyi farklı yerlere çeker.

Boyutlar kutulardan neden daha iyi?

Boyutlar lehine en güçlü argüman taksometrik araştırmalardan gelir. Bu istatistiksel yöntemler bir özelliğin ayrı tipler halinde mi geldiğini, yoksa derece derece mi değiştiğini sınar. Fraley ve meslektaşları bu yöntemleri yetişkin bağlanma anketlerine uyguladığında veriler boyutsal göründü; hem genel bağlanma için hem de belirli ilişkiler içindeki bağlanma için.^[4] Bebeklerin Yabancı Durum deneyindeki davranışları üzerine yapılan benzer bir analiz de doğal kategorilerden çok sürekli bir çeşitliliğe işaret etti.^[5]

Bunun pratikte önemi var:

• Sınırın yakınındaki insanlar tür olarak farklı değildir. Neredeyse aynı puanlara sahip iki kişi, biri çizginin hemen üstünde, öteki hemen altında durduğu için farklı alanlara düşebilir. Bir kategori onların neredeyse aynı olduğunu gizler.
• Değişim yavaş yavaş olur. Puanlar yeni bir ilişkiyle ya da stresli bir yılla biraz kayabilir. Kategoriler değişimi ancak biri bir çizgiyi geçtiğinde fark eder.
• Bilgi korunur. Kaçınması çok yüksek biri ile hafifçe yüksek biri aynı etiketi paylaşır, ama ilişkileri oldukça farklı yaşayabilirler.^[6]

Kategorilerin yine de bir yeri var. Akılda kolay kalırlar ve insanların örüntüler hakkında konuşmasına yardım ederler. Dürüst yaklaşım, boyutları ölçüm olarak, stilleri de kısaltma olarak kullanmaktır.

Testimiz iki boyutu nasıl kullanıyor?

Bağlanma stili testimiz boyutsal yaklaşımı izler. ECR ya da ECR-R maddelerini değil, kendi yazdığımız 24 ifadeyi kullanır: 12’si bağlanma kaygısı, 12’si kaçınma için, bir kısmı ters yönde yazılmış. Her birini 1’den 7’ye kadar bir ölçekte cevaplarsın ve test cevaplarının ortalamasını alarak her boyut için bir puan hesaplar.

Sonuç iki boyutlu bir haritada bir nokta olarak gösterilir. Hangi alana düştüğün ölçeğin teorik orta noktası olan 4,0’a göre belirlenir. Puanlarından biri bu orta noktaya yakınsa sonuç bunu söyler ve tek bir etikete zorlamak yerine iki komşu stilin adını verir. Test nasıl çalışır? sayfası hesaplamayı eksiksiz anlatıyor.

Testin bir norm örneklemi ve bir geçerlik çalışması yok; bu yüzden orta nokta bir nüfus ortalaması değil, gerekçeli bir seçim. Bir öz değerlendirme aracıdır, klinik bir test değildir.

Puanların sana söyleyemeyecekleri

İki sayı bir insanın geçmişini, belirli bir ilişkinin niteliğini ya da bir örüntünün neden geliştiğini yakalayamaz. Bağlanma puanları ilişkiden ilişkiye de değişir: biri yakın bir arkadaşıyla güvende, yeni bir partneriyle kaygılı hissedebilir.^[4] Ve iki boyuttan birinde yüksek bir puan bir bozukluk ya da bir kusur değildir. Bir zamanlar anlamlı olmuş, bugün sana hâlâ hizmet edebilen ya da etmeyen bir stratejiyi anlatır. Bağlanma mitleri yazısı en yaygın yanlış okumaları ele alıyor; ilişki örüntüleri sana ağır geliyorsa destek al sayfası profesyonel yardım bulmanın yollarını sıralıyor.